حاج محمد حقیرزواره فرزند ابراهیم متخلص به « حقیری »از شاعران خوش قریحه و نوحه سرای عصر حاضر در سال 1302 ه.ش در محله بنجیره زواره دیده به جهان گشود. وی با به خدمت گرفتن اشعار خود و تقدیم دو شهید به انقلاب واسلام توانست گام موثری در راه ارزش های انقلاب اسلامی بردارد. وی شاعری توانا بود که ذوق و قدرت طبع او در انواع قالب ها و مضمون های شعریش جلوه گر است.
نسب حقیری به علی بن حسن زواره ای مفسر بزرگ قرآن می رسد زیرا طایفه ای که خود را به علی بن حسن زواره ای نسبت می دادند در زواره شهرت « حقیری» را برای خود برگزیده اند.
حقیری دوران کودکی را در یک خانواده فقیر و مذهبی سپری نمود چنان که خود می گوید:
در غم و محنت و سختی و ملال عمر با زحمت من شد شش سال
حقیری بدون اینکه از دوران تحصیلات بهره مند شود وارد زندگی سخت روزگار شد و در همان دوران به شغل شترداری پرداخت . اما ذوق و استعدادی وجودیش او را به مکتب خانه کشاند در حالیکه بیش از یک کلاس درس اکابر را نخوانده بود، ضرورت های زندگی دوباره او را به سوی کار و تلاش کشاند و به شغل قالی بافی مشغول شد.
حقیری از آنجایی که ذوق و استعداد خاصی داشت به هر شغلی که مشغول می شد به زودی در آن شغل مهارت پیدا می نمود، گلیم بافی،پتوبافی،جاجیم بافی،پارچه بافی،نمدمالی،کشاورزی و خیاطی از جمله پیشه های رایج زواره بود که وی در آن دست داشت.
حقیری طی یک دوره آکنده از رنج و مشقت توانست یک کارگاه کوچک خیاطی برای خود راه بیندازد و سر و سامانی به وضع زندگی خود بدهد اما دیری نپایید که بهار عیش او با شهید شدن دو تن از فرزندانش در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران به خزان بدل شد:
کردم آن روز که بودم دلشاد پسر اول خود را داماد
آن پسر بود مرا نور امید رفت در جبهه و گردید شهید
مجلس عیش نچیده برچید کشته شد صورت فرزند ندید
بعد چندی پسر دیگر من بود چون سرو روان در بر من
او گلی از شجر عیش نچید رفت و اندر ره دین گشت شهید
مهدی حقیری زواره فرزند اول در سال 1360 و حسن حقیری زواره فرزند سوم مرحوم حقیری در سال 1362 به فیض شهادت نایل آمدند.
اما داستان غم و رنج مرحوم حقیری پایان نپذیرفت و علاوه بر آن که خود از ضعف بینایی رنج می برد همسر وی نیز در حالی که داغ از دست دادن فرزندان جوانش را بر سینه داشت چشم از این جهان فروبست:
آمدی باز بلا بر سر من مرد از داغ جوان همسر من
بعد از مرگ همسر، حقیری علاوه بر از دست دادن بینایی به بیماری مزمنی دچار شد که پزشکان در درمان آن ناتوان ماندند تا اینکه در سن 76 سالگی در مردادماه 1378 از این جهان فانی چشم بربست. پیکر مرحوم حاج محمد حقیری زواره در محل ورودی گلزار شهدای زواره به خاک سپرده شد.حقیری شعری که خودش در زمان حیاتش سروده بود بر سنگ قبر او حک شده است
آنکه در خاک سیه گشته نهان این حقیری بود ای اهل جهان
حاصل عمر همین خر من است کرده ام نام حسین ورد زبان
اختر برج ادب بودم من که به جا مانده ز من نام و نشان
ذاکر آل علی بودم من تا بشد نوبت عمرم پایان
بودم از نسل علی بن حسن آن که تفسیر نموده قرآن
تو بخوان فاتحه و عبرت گیر نیست ایمن گلی از باد خزان
حقیری اولین شعر خود را در سال 1320 هجری شمسی سرود . سروده های او از نظر معنا و مفهوم و موضوع غالباً در مدح و منقبت خاندان عصمت و طهارت (ع) و نیز مرثیه اهل بیت رسول اکرم(ص) همچنین پیرامون راز و نیاز و مناجات با خداوند متعال است. آنچه شعر او را دلنشین می کند صداقت و سوز دل است که در اشعارش طنین افکنده است.
با توجه به سروده هایش، حقیری را می توان شاعر نوحه سرا نامید چرا که قسمت اعظم اشعار خود را به صورت نوحه و در سوگ شهادت امام حسین (ع) و یاران با وفایش سروده است.اغلب این نوحه ها با سبک خاصی سروده شده که قالب آن معمولاً با قالب های شعری رایج متفاوت است. حقیری برخی از این نوحه ها را به سبک و سیاق اشعار " عشاق" دیگر شاعر زواره ای سروده و از او پیروی کرده است.
در نهایت شاعری حقیری دو رویه دارد که رویه اول آن را باید نوحه سرایی،مرثیه و منقبت و بطور کلی شعر دینی و مذهبی دانست و رویه دوم آن را باید غزلیات ،قصاید و دیگر اشعار وی دانست.
اشعار حقیری
اشعار حقیری را می توان به شرح زیر تقسیم بندی کرد:
1) مناجات و ستایش حق تعالی : این قسمت بالغ بر 300 بیت شعر است که بیشتر آن در قالب رباعی سروده شده است.
2) مولودیه و در مدح ائمه اطهار(ع) : افزون بر 1300 بیت شعردر قالب های قصیده ، مسمط،ترجیح بند ، ترکیب بند و مستزاد سروده است.
3) مرثیه و در سوگ شهادت ائمه اطهار(ع) : این اشعار فراتر از 600 بیت شعر و بیشتر در قالب قصیده سروده شده است.
4) نوحه ها :این نوحه ها به صورت یک مجموعه جداگانه ثبت و ضبط گردیده و بالغ بر 2300 بیت شعر است. این سروده ها گواه مهارت و قدرت طبع اوست که توانسته است در وزن و آهنگ های متفاوت و احساس برانگیز، واقعه کربلا را به تصویر بکشد و هر شنونده ای را متاثر سازد و آن واقعه درد ناک و جانسوز را در ذهن آنان مجسم سازد.
5) غزلیات : وی شعر سرودن خود را با غزل شروع کرد اما غزلیات دوران جوانی او با دوران پایانی زندگی اش تفاوت دارد. غزلیات دوران پیری خود را به سبک اشعار حافظ و سعدی و با درون مایه عشق و عرفان سروده و حتی وزن و قافیه بسیاری از غزلیات خود را از حافظ گرفته است و این دلیلی بر آن است که این شاعر هرچند از سواد خواندن و نوشتن بهره ای اندک داشته ، ولی نسبت به غزلیات حافظ و سعدس تسلط بالایی داشته است. اشعار سروده شده او در این قالب افزون بر 1500 بیت است.
6) قصاید : قصاید حقیری حدود 1000 بیت است.
7) مسمط تضمینی : یکی دیگر از توانایی های شعری حقیری ساخت مسمط تضمینی است که از خود به جای گذاشته است. وی غزلیاتی از شاعرانی چون حافظ،سعدی،عطار،مولوی و شهریار را تضمین نموده است و از عهده این کار به خوبی برآمده است. این اشعار در حدود 150 بیت است.
8) بهمن نامه : حقیری مجموعه اشعاری در مورد پیروزی انقلاب اسلامی ایران در بهمن 1357 ، سروده که عنوان بهمن نامه بر آن نهاده است و قالب آن قصیده و مستزاد و بالغ بر 120 بیت است.
9) وصف زواره : وی در سال 1343 هجری شمسی در پاسخ اشعار مفصل سال 1342 هجری شمسی حسام الدین قوام مصطفوی اردستانی که در توصیف اردستان و زواره سروده بود شعری در 84 بیت در توصیف زواره و اهالی آن ، با مطلع زیر سرود:
اول دفتر کنم حمد و ثنای کردگار خالق ملک و ملک،نجم و شجر،لیل و نهار
این اثر حقیری به صورت کتابچه ای در 12 صفحه شامل 84 بیت در سال 1343 ه.ش از سوی شهردار وقت زواره سید حسن نیری به چاپ رسید
10) اشعار متفرقه : مجموعه اشعار متفرقه ای از این شاعر برجای مانده است که خالی از لطف نیست. این اشعار شامل سروده های طنز آمیز در بیان اوضاع شهر زواره و مذمت انسان های نا لایق و همچنین اشعاری معما گونه و چیستان ، فکاهیات و دیگر موارد است که این اشعار بالغ بر 500 بیت است.
برخی از ویژگی های شعری حقیری
- تاثیر قرآن و احادث بر اشعار حقیری
- اشارات تاریخی در شعر حقیری
- تصویرآفرینی
- در بی اعتباری دنیا
- توحید
- ارزش علم
- مناجات
